RFA Blog
5-9-14

Những sai sót không đáng có của báo chí đối lập

Báo chí truyền thông có một ý nghĩa hết sức quan trọng trong đời sống xã hội. Ở Việt Nam, chính quyền coi truyền thông có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc định hướng tư tưởng cho người dân và dư luận xã hội, nhằm tạo nên sự ổn định về chính trị. Cũng có lẽ bởi chính quyền hiểu về sức mạnh của báo chí, như Napoleon Bonaparte đã khẳng định "Bốn tòa báo đối nghịch còn đáng sợ hơn cả ngàn lưỡi lê".

Truyền thông ở Việt Nam

 

Truyền thông đại chúng, là quá trình truyền tải thông tin đến cho rộng rãi công chúng, quá trình này được tiến hành thông qua các lọai hình báo chí. Truyền thông đại chúng có vai trò to lớn trong việc định hướng dư luận xã hội là điều không còn phải bàn cãi. Trong thời đại bùng nổ thông tin thì vai trò của truyền thông ngày càng lớn và là mối e ngại của nhiều chính quyền ở những quốc gia có hơi hướng độc tài, mà Việt Nam là một trong số các quốc gia đó.

 

Việt Nam là một trong số các quốc gia có sự kiểm soát gắt gao truyền thông và không chấp  nhận truyền thông phi nhà nước. Truyền thông ở đây được người ta chia thành hai loại: truyền thông chính thống - lề phải (của nhà nước ) và truyền thông phi chính thống (đối lập) - lề trái (không phải của nhà nước).

 

Sự so sánh về số lượng các phương tiện truyền thông sẽ là điều kệch cỡm vì sự cách biệt quá lớn. Dĩ nhiên truyền thông nhà nước luôn áp đảo và trở thành nguồn cung cấp tin tức cho đa số dân chúng. Cũng bởi do tính đa dạng của các loại hình truyền thông và được dùng nguồn chi phí lớn từ ngân sách nhà nước, song điều quan trọng hơn là do chính quyền nhà nước coi trọng và muốn định hướng dư luận. Tuy vậy một điểm yếu của truyền thông nhà nước là chỉ đưa tin một chiều có lợi cho mình, đó chính là lý do kích thích người dân chủ động tìm kiếm các thông tin được cho là nhạy cảm, cấm kỵ thậm chí kể cả những chuyện thâm cung bí sử luôn có sẵn trên các phương tiện thông tin lề trái.

 

Truyền thông lề trái tuy khiêm tốn hơn, ngoài một số ít đài phát thanh Việt ngữ của các cơ quan thông tấn nước ngoài, các tổ chức hay cá nhân người Việt ở nước ngoài mang tính chuyên nghiệp. Còn lại là lực lượng các nhà báo, các bloggers không chuyên với các trang tin, website, blog cà các tài khoản cá nhân trên các mạng xã hội như facebook, twitter... Tuy vậy những cái đó cũng đã gây cho chính quyền không ít lo ngại, bởi vì nó đã đề cập tới các vấn đề nhà nước không muốn nhắc tới, và không muốn người dân biết đến. Quan trọng hơn, nhờ có những thứ đó nên không ít người dân luôn nghi ngờ các thông tin từ truyền thông của nhà nước.

 

Ở Việt Nam Internet và mạng xã hội là phương tiện cứu cánh cho truyền thông lề trái, nó không chỉ là phương tiện viết, xuất bản... mà còn là nơi chia sẻ tin tức hết sức nhanh chóng. Mỗi facebooker hay twitter trở thành một người chuyển tải và phát hành tin tức miễn phí cho cộng đồng mạng. Và đến nay, hầu hết các trí thức ở Việt Nam đều quan tâm đến việc tìm kiếm thông tin chính trị xã hội ngoài luồng và việc truyền thông lề trái đã có khả năng định hướng dư luận cho một số đông người sử dụng internet ước chừng khoảng 10 % là điều hoàn toàn có thể. Đây là số lượng hết sức khiêm tốn ở một quốc gia như Việt Nam có số lượng trên dưới 30 triệu người có điều kiện sử dụng internet.

 

Truyền thông lề trái đã có những đóng góp tích cực cho sự phát triển ở Việt Nam trong những năm qua. Chính nhờ sự phản biện của truyền thông lề trái và dư luận xã hội đã có ảnh hưởng và làm thay đổi rất nhiều chính sách, phát biểu của các vị lãnh đạo các cấp. Hơn thế nữa những cái đó cũng ảnh hưởng tới báo chí lề phải, khiến họ phải mạnh dạn đưa tin nếu không muốn mất độc giả.

 

Chuyện không đáng có:

 

Gần đây, trước sự biến chuyển của chính trị quốc tế và trong nước đã làm cho ban lãnh đạo Việt Nam có vẻ đang thay đổi chính sách đối ngoại. Xu hướng thân phương Tây, đặc biệt là Hoa kỳ được gia tăng dần thay cho quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Trung Quốc. Người ta tin rằng chính quyền Hà Nội sẽ bằng mọi cách để gia nhập tổ chức Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement - viết tắt TPP). Vì thế nhiều người cho rằng vấn đề nới lỏng các chính sách về nhân quyền sẽ được quan tâm và việc thả trước thời hạn các tù nhân lương tâm sẽ là ưu tiên hàng đầu.

 

Trước ngày quốc khánh năm nay, người ta tin rằng trong dịp Đặc xá tù nhân hàng năm vào dịp này sẽ có một số lượng tù nhân lương tâm sẽ được đặc xá, thậm chí là tha bổng trước khi xét xử. Các thông tin dồn dập về việc sắp thả Ba Sàm - Nguyễn Hữu Vinh, Điếu Cày - Nguyễn Văn Hải hay việc xét xử Bùi Hằng được cho là một phiên tòa tốt có khả năng các bị can được tha bổng tại Tòa v.v.. xuất hiện trên các trang website. Vậy mà cho đến ngày hôm nay, sau quốc khánh đã nhiều ngày những thông tin đó chỉ là những thứ đánh giá và nhận định sai, song đáng tiếc là không thấy sự cải chính hay xin lỗi từ những trang báo khởi nguồn của những tin tức này.

 

Cũng như việc gần đây có những tác giả vô tình hay có chủ ý cắt xén các dẫn chứng, của người nọ gắn cho người kia để đưa ra các nhận định, bình luận không đúng với thực tế, mang hơi hướng cho sự cổ xúy có lợi cho chính đảng cầm quyền. Chuyện tương tự cũng đã xảy ra từ rất lâu trong phong trào đấu tranh cho Dân chủ và giải thể Cộng sản, khi ấy các tổ chức và cá nhân chống cộng theo xu hướng cực đoan luôn tạo ra một ảo tưởng việc giải thể chính quyền cộng sản hiện tại để xây dựng một xã hội đa nguyên dân chủ ở Việt Nam là chuyện dễ dàng. Những giả thuyết ấn định bằng thời gian cụ thể, như 6 tháng nữa, một năm nữa... rồi ba năm nữa v.v... cho rằng kinh tế Việt Nam sẽ sụp đổ kéo theo sự sụp đổ của chính quyền. Thời gian đã trôi qua, bằng cả chục lần thời gian người ta giả định mà vẫn thấy chính quyền hiện tại ở Việt Nam hầu như không sứt mẻ. Đây là vấn đề đáng suy nghĩ.

 

Hiện tượng này không chỉ đã khiến cho những người làm báo nghiêm túc bức xúc, mà quần chúng nhân dân những người theo dõi các thông tin truyền thông lề trái cũng hết sức bất bình. Xin được trích một đoạn trong bài viết "Nhìn lại cuộc đấu tranh" gần đây của nhà báo Bùi Tín nói về thái độ lạc quan tếu của một số tổ chức và cá nhân:

 

"Ví dụ như thái độ lạc quan thiếu cơ sở, với nhận định chủ quan là trong Bộ Chính trị có một nhóm gọi là «nhóm đổi mới, cấp tiến, thân phương Tây» có khả năng dành thế áp đảo, tiến hành một cuộc «xoay trục hoành tráng», thực hiện “liên minh toàn diện với Philippines, Nhật Bản, Ấn Độ, Hoa Kỳ». Cũng có cả quan điểm cho rằng Quân đội Nhân dân VN từ khi có tổng tham mưu trưởng mới đã ngả dần sang phương Tây, do Hoa Kỳ lôi kéo và tác động. Theo xu hướng lạc quan như thế, đã có người tin rằng chính quyền sẽ trả tự do cho ba nhà bất đồng chính kiến ở tòa án Đồng Tháp, và một số bà con theo đạo Hòa Hảo còn chuẩn bị cuộc rước đón hân hoan, để rồi rốt cuộc bị thất vọng, sững sờ trước ba bản án quá nặng."

 

Lòng tin của con người là có giới hạn, nó không cho phép ai lạm dụng và lãng phí lòng tin của dân chúng. Hình như những nhà báo này, họ đã quên mất câu "Một sự bất tín thì vạn sự bất tin". Họ đã không biết rằng một số không nhỏ các bạn đọc đã và đang bắt đầu hoài nghi về tính trung thực, chính xác của các thông tin của lề trái. Càng tệ hơn khi biết điều này thì một vài tác giả lại cải chính bằng các bài viết viện dẫn các lý do khách quan thay vì nhận ra những thiếu sót của bản thân mình.

 

Kinh nghiệm xưa

 

Trong chiến tranh, một trong những kinh nghiệm của những người chỉ huy nhằm để giữ tinh thần cho những người lính trên các chặng đường hành quân từ Bắc vào Nam trên con đường mòn Hồ Chí Minh thiết nghĩ cũng là những kinh nghiệm của những người đấu tranh cho Dân chủ nói chung và các nhà báo nói riêng. 

 

Ngày ấy chuyển quân từ Bắc vào Nam, từ Quảng bình trở vào bộ đội đều hành quân đi bộ theo đường mòn. Khoảng cách mỗi một cung đường là hai Binh trạm cách nhau khoảng trên dưới 20 km. Binh trạm là các điểm dừng chân của các đơn vị bộ đội để nghỉ ngơi lấy sức qua đêm cho chặng đường sắp tới. Ban ngày bộ đội sẽ hành quân bắt đầu đi từ khoảng 8 giờ sáng, đến trạm nghỉ thì trời đã tối. Đằng đẵng như thế cả tháng trời. Người dẫn đường cho các đoàn quân vào Nam ra Bắc là người của Binh trạm gọi là giao liên.

 

Ai đã đi bộ đường dài thì sẽ hiểu, vấn đề tâm lý của người đi đường rất quan trọng. Nhưng nếu như người dẫn đường bảo bạn đường chỉ dài khoảng 20 km đi chỉ hết 6 giờ đồng hồ, nghĩa là kể cả nghỉ ngơi cũng chỉ khoảng 4 giờ chiều là tới thì tâm lý của bạn sẽ ở một tâm trạng khác. Nếu đến 4 giờ chiều mà vẫn chưa thấy đến thì người ta bắt đầu nghi ngờ. Đến 5 giờ chiều cũng chưa đến thì người ta sinh ra nghi ngờ người chỉ huy và bắt đầu nảy sinh tâm lý chán nản, khi ấy bước chân của họ sẽ lê không nổi. Nhưng một người giao liên có kinh nghiệm thì họ sẽ dự trù thời gian rộng hơn, đáng đến đích 4 giờ chiều thì họ sẽ nói đến đích khoảng 7 giờ tối. Như vậy chỉ khoảng 5-6 giờ tối khi đã đến đích thì mỗi người lính ai cũng thấy vui vẻ, quên đi hết nỗi nhọc nhằn trên đường hành quân.

 

Điều đó cho thấy đưa ra các dự báo là điều cần thiết, có giá trị kích thích tinh thần, song các dự báo hay nhận định quá viển vông phi thực tế thì lại là điều bất lợi. Nó sẽ hủy hoại niềm tin và đánh mất sức chiền đấu của mọi người.

 

Kết

 

Công cuộc đấu tranh cho Dân chủ cũng như một cuộc vận động đường dài mà cái đích ở đâu, lúc nào thì chưa ai có thể xác định rõ được. Nhưng do tính chính nghĩa cộng với sự tự do dân chủ mang trong nó tính tất yếu của thời đại nên việc đến đích là chuyện tất yếu. Chắc chắn nó sẽ đến, nhưng nhanh hay chậm thì phụ thuộc vào sự nỗ lực của mỗi cá nhân và tổ chức. Nhưng không thể nhận định và dự liệu trước một cách quá phóng khoáng tới mức lạm dụng lòng tin của quần chúng là điều tối kỵ.

 

Chỉ sau vài năm, sự lớn mạnh và hiệu quả của truyền thông lề trái với hệ thống các đài phát thanh Việt ngữ, các trang website, blogs hay các tài khoản cá nhân trên các mạng xã hội đã tạo thành một hệ thống tiếng nói đối lập với tính phản biện cao và trở thành một đối thủ xứng tầm với truyền thông nhà nước. Quan trọng hơn cả là chính quyền đã buộc phải quan tâm và có các sự điều chỉnh phù hợp trong các chính sách phát triển trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội và kể cả chính trị.

 

Tuy nhiên việc tạo lòng tin cho người dân phải là vấn đề hàng đầu cần được chú trọng, không có sự biện minh hay cải chính nào từ người làm báo có thể lấy lại niềm tin đã đánh mất từ bạn đọc.

 

Ngày 05 tháng 9 năm 2014

 

© Kami

 

 

* Đây là trang Blog cá nhân của Kami. Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á châu Tự do RFA